İşaretçi Ve Sapancı Nedir ?

İşaretçi ve sapancı, şantiyelerde ve sanayi tesislerinde vinçlerle yapılan kaldırma operasyonlarında can ve mal güvenliğini sağlayan en kritik personellerdir. Sapancı, kaldırılacak yükün özelliklerini ve ağırlık merkezini doğru değerlendirerek; çelik halat, bez sapan veya zincirler yardımıyla yükün kancaya güvenli ve dengeli bir şekilde bağlanmasından sorumludur. İşaretçi ise operatörün görüş alanının kısıtlı olduğu durumlarda, standart el işaretleri veya telsiz yardımıyla vinç operatörüne yön vererek taşıma sürecini yönetir. Tonlarca ağırlıktaki yüklerin düşmesi, savrulması veya vincin devrilmesi gibi ağır kazaları önlemek adına, bu operasyonların yalnızca ilgili mesleki eğitimleri almış ve belgelendirilmiş kişiler tarafından yürütülmesi hayati ve yasal bir zorunluluktur.

Bekir Han Aydın- Süpervizor

5/26/20262 min oku

Sapancı (Slinger) Nedir, Ne İş Yapar?

Sapancı, kaldırılacak yükün özelliğine göre doğru sapanı (çelik halat, bez sapan, zincir vb.) seçen, yükü vinç kancasına güvenli bir şekilde bağlayan ve yük indikten sonra kancadan söken eğitimli personellerdir.

Bir sapancının temel görevleri şunlardır:

  • Doğru Ekipman Seçimi: Yükün ağırlığına ve merkezine uygun sapan türünü belirler. Hasarlı, yırtılmış veya kullanım ömrü dolmuş sapanları asla kullanmaz.

  • Güvenli Bağlama: Yükün havadayken kaymasını veya dengesini kaybetmesini önleyecek doğru bağlama tekniklerini uygular.

  • Kılavuz Halat Kullanımı: Yükün havada dönmesini veya rüzgardan savrulmasını engellemek için kılavuz halatlar (kuyruk halatı) bağlar ve kontrol eder.

İşaretçi (Rigger / Signalman) Nedir, Ne İş Yapar?

İşaretçi, vincin operatörünün görüş alanının kısıtlı olduğu veya yükün operatör tarafından net görünmediği durumlarda, belirli el-kol hareketleri (İSG el işaretleri) veya telsiz vasıtasıyla operatörü yönlendiren kişidir.

Bir işaretçinin temel görevleri şunlardır:

  • Operatörün Gözü Olmak: Vinç operatörüne "kaldır", "indir", "sağa dön", "dur" gibi komutları uluslararası İSG standartlarına uygun el işaretleriyle verir.

  • Kör Noktaları Yönetmek: Operatörün göremediği tehlikeleri (enerji hatları, diğer çalışanlar, engeller) önceden fark edip operasyonu durdurur.

Altın Kural: Bir yük kaldırma operasyonunda vinç operatörü sadece tek bir işaretçiden talimat alır. Ancak, tehlikeli bir durum sezip kim "DUR!" diye bağırırsa bağırsın, operatör o komuta uymak zorundadır.

İşaretçi ve Sapancı Eğitiminin Önemi

Her önüne gelen kişi sapancı veya işaretçi olamaz. Bu görevleri yürütecek personellerin mutlaka "İşaretçi ve Sapancı Eğitimi" almış ve sertifikalandırılmış olması yasal bir zorunluluktur.

Eğitimsiz personellerin yaptığı hatalar; sapanın kopmasına, yükün düşmesine ve ne yazık ki ölümcül iş kazalarına yol açabilir. Başarılı bir operasyon için işaretçi, sapancı ve vinç operatörünün tam bir uyum içinde, adeta bir senfoni orkestrası gibi çalışması gerekir.

Yük Kaldırma Operasyonlarında Alınması Gereken İSG Önlemleri

İş kazalarını sıfıra indirmek için şantiyelerde şu kurallara harfiyen uyulmalıdır:

  1. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): İşaretçi ve sapancılar; yüksek görünürlüklü (reflektörlü) yelek, baret, çelik burunlu ayakkabı ve eldivenlerini eksiksiz giymelidir. İşaretçinin yelek rengi, diğer personellerden ayırt edilebilmesi için genellikle farklı olur.

  2. Hava Muhalefeti: Aşırı rüzgarlı, fırtınalı veya görüşün çok az olduğu sisli havalarda vinçle yük kaldırma işlemleri derhal durdurulmalıdır.

Güvenlik Alanı: Yük kaldırılırken, yükün altındaki ve salınım alanındaki bölge şeritle çevrilmeli ve bu alana kesinlikle insan girişine izin verilmemelidir. "Yük altından geçilmez" kuralı asla çiğnenmemelidir.