Muayene Ücretlerini Kim Öder? İSG Maliyetlerinde Kanuni Yükümlülükler

Muayene Ücretlerini Kim Öder? İSG Maliyetlerinde Kanuni Yükümlülükler

İşçi ve işveren ilişkilerinde sıklıkla tartışma konusu olan ve maalesef sahada zaman zaman suistimal edilen en önemli konulardan biri, iş sağlığı ve güvenliği kapsamında yapılan muayene, tahlil ve tarama masraflarının kime ait olduğu sorusudur. Gerek işe girişlerde gerekse periyodik sağlık kontrollerinde, kan tahlillerinden akciğer grafilerine, odyometri testlerinden mobil sağlık aracı hizmetlerine kadar ciddi bir operasyonel maliyet ortaya çıkar. Ancak Türkiye Cumhuriyeti kanunları ve uluslararası çalışma normları bu konuda son derece net ve kesin bir çizgi çekmiştir.

Maliyetlerin Çalışana Yansıtılamaması İlkesi

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. Maddesi açık ve yoruma kapalı bir hüküm içerir: "İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz." Bu temel kural doğrultusunda maliyetlerin dağılımı şu şekildedir:

• İşe Giriş Muayenesi ve Tetkik Ücretleri: Bir adayın işe girmesi için talep edilen her türlü test (akciğer grafisi, kan testi, işitme testi, EK-2 rapor onayı vb.) ve muayene ücreti, yasal olarak işveren tarafından karşılanmak zorundadır. İşveren adayı, "Önce git şu laboratuvardan cebinden parayı ödeyip tahlillerini yaptır, raporu getir, sonra seni işe alalım" diyemez. Yaşanan pratik zorluklar nedeniyle bazen aday kendi cebinden test yaptırsa bile, işe alındıktan sonra bu masrafın faturası karşılığında çalışana ödenmesi hukuki bir gerekliliktir.

• Periyodik Muayene Giderleri: Mevcut çalışanların her yıl veya tehlike sınıfına göre belirlenen periyotlarda girdiği muayenelerin, çekilen filmlerin, Kriter OSGB gibi kurumlardan alınan hizmet bedellerinin tamamı, istisnasız olarak işletmenin (işverenin) bütçesinden karşılanır. Maaşlardan kesinti yapılması yasa dışıdır.

• Zaman Kaybı ve Mesai Ücretleri: Çalışanların sağlık taramaları ve muayeneler için harcadıkları zaman, kanun gereği "çalışma süresinden (mesaiden)" sayılır. Yani çalışan muayene için hastaneye, OSGB'ye gittiğinde veya mobil sağlık aracında test sırası beklediğinde o günkü yevmiyesinden veya saatlik ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz. Eğer bu muayene normal mesai saatleri dışında (örneğin hafta sonu veya tatil gününde) yapılıyorsa, bu süre fazla mesai olarak hesaplanmalı ve çalışana fazla çalışma ücreti olarak ödenmelidir.

Özetle, insan hayatını ve sağlığını korumak için yapılan hiçbir harcama çalışanın omuzlarına yüklenemez. İşveren, güvenli bir çalışma ortamı sağlamanın maliyetini kurumsal bir gider kalemi olarak üstlenmekle yükümlüdür.